رادیولوژی

مرکز تصویربرداری پزشکی پارس

رادیولوژی تشخیصی چیست و برای چه چیزهایی استفاده و کاربرد دارد؟

تکنولوژی مدرن وقتی برای تشخیص وضعیت یک بیمار می آید، گزینه های زیادی به پزشکان می دهد.برخی از تکنیک ها تهاجمی هستند، برخی دیگر اکتشافی هستند و برخی دیگر غیر تهاجمی.رادیولوژی

رادیولوژی

بخش تشخیصی به گروهی از روش ها اشاره دارد که از روش های غیر تهاجمی برای شناسایی و نظارت بر بیماری های ویژه ای استفاده می کنند. رادیولوژی، علم روش های مختلف تصویربرداری از بدن انسان است که در علم پزشکی به خدمت گرفته می شود تا تشخیص بیماری ها، سریع تر و با دقت بالاتری انجام گیرد.

رادیولوژی می تواند برای شناسایی طیف وسیعی از مشکلات مورد استفاده قرار گیرد. استخوان های شکسته، بیماری های قلبی، لخته های خونی و شرایط دستگاه گوارش تنها چند مشکل هستند که می توانند با تصویربرداری تشخیصی شناسایی شوند.

علاوه بر شناسایی مشکلات، پزشکان می توانند از رادیولوژی تشخیصی برای نظارت بر نحوه واکنش بدن شما به درمان فعلی استفاده کنند. همچنین می تواند برای بیماری هایی مثل سرطان سینه و سرطان روده، پرده بر بکشد.

رادیوگرافی معمولی

طی این نوع رادیولوژی، اشعه ایکس به بخشی از بدن تابانده می شود و استخوان ها و بافت نرم در عکس رادیوگرافی مشخص می شوند. اشعه ایکس از بافت های چربی می گذرد، اما هنگام مواجهه با بافت های متراکم تر مانند استخوان و تومور، نمی تواند رد شود. این نوع تصویربرداری معمولا برای تشخیص عوارض قلبی و ریوی می باشد.

– رادیولوژی به پزشک این امکان را می دهد که با کمترین عارضه ای، به داخل بدن بیمار راه پیدا کند و از آن اطلاعات بگیرد. قبل از اختراع رادیولوژی، این کار تنها از طریق باز کردن بدن با روش های جراحی انجام می گرفت و بسیاری از بیماران در این راه با رنج و مشقت های زیادی روبرو بودند.

– تسریع تشخیص بیماری ها از یکدیگر: با گرفتن تنها چند عکس رادیولوژی، پزشک می تواند تشخیص درست بیماری را در فرد بدهد و سریعا اقدامات درمانی را شروع کند.

رادیولوژی که با اشعه در ارتباط است، برای زنان باردار خطرناک است و می تواند منجر به بروز ناهنجاری های جنین شود. لذا هر زنی قبل از رادیولوژی باید مطمئن شود که باردار نیست

– صرف کمترین زمان برای تشخیص بیماری ها: پزشک طی مدت کوتاهی و با توجه به عکس های رادیولوژی و دیگر آزمایش های بیمار، تصمیم می گیرد که فرد نیاز به جراحی دارد یا نه. صرف این زمان اندک کاملا به نفع بیمار است.

– افزایش دقت : ارائه تصویری دقیق از چند نقطه بدن، اطلاعات زیادی را در خصوص عملکرد اندام های بدن در اختیار پزشک قرار می دهد و قدرت تصمیم گیری او را برای بهتر درمان کردن بیماری بالا می برد.

– یکی از مهم ترین مزایای علم رادیولوژی، تشخیص و درمان دو علت مهم مرگ و میر در دنیا، یعنی بیماری های قلبی و انواع سرطان ها می باشد.

انواع رادیولوژی:

  • عكس زانو
  • عكس گردن
  • عكس جمجمه
  • عكس سن استخوانی
  • عكس كمر
  • عكس المنت
  • عكس لگن
  • عكس كف دست
  • عكس مچ دست
  • عكس انگشتان
  • عكس ستون فقرات
  • عكس ساعد دست
  • عكس لوزه سوم آدنوئید
  • و…..

آماده‌سازی بیمار برای عکس‌برداری رادیولوژی

رادیولوژی یک فرآیند استاندارد است که در اکثر اوقات بیمار نیاز به آماده شدن برای آن را ندارد. اما با توجه به ناحیه‌ای که قرار است از آن عکس برداری رادیولوژی انجام پذیرد، باید لباس راحت و گشاد بپوشد. به طور معمول ممکن است از بیمار بخواهند لباس‌های مخصوص بیمارستان به تن کرده و هرگونه زیورآلات و یا هر آن‌چه که از جنس فلز باشند را از خودش جدا کند تا برای انجام عکس‌برداری رادیولوژی آماده شود.
اگر چنان‌چه در بدن خود ایمپلنت‌های فلزی دارید، قبل از رادیولوژی با پزشک یا رادیولوژیست خود در میان بگذارید. زیرا عناصر و مواد فلزی باعث انسداد نفوذ اشعه ایکس می‌‌شوند. بنابر این در صورت وجود یک ماده فلزی در ناحیه تحت رادیولوژی نمی‌توان تصویر رادیولوژی مناسبی از آن ناحیه تهیه کرد.
گاهی اوقات نیز در هنگام رادیولوژی از موادی منعکس کننده استفاده می‌شود تا تصاویر رادیولوژی دقیق‌تری به دست آید. این مواد ممکن است از جنس باریوم یا ایویدین باشد. نحوه‌ی به کارگیری مواد منعکس کننده با توجه به نوع رادیولوژی و هدف از اجرای آن متفاوت خواهد بود.
چنان‌چه قصد رادیولوژی قسمت‌های گوارشی خود را دارید ممکن است از شما خواسته شود تا چند ساعت ناشتا باشید، هیچ چیزی نخورید و یا این‌که مقدار محدودی از مایعات استفاده کنید و یا حتی چیزی ننوشید. گاهی هم ممکن است داروهایی برای‌ شما تجویز شود تا با خوردن آن‌ها روده‌های خود را به طور کامل تخلیه کنید.

عكس رنگی

در بعضی شرایط برای دقت بیشتر توسط پزشك متخصص برای بیمار درخواست عكس رنگی میكند در عكسهای رنگی بیمار باتوجه به كاری كه قراراست انجام دهد آمادگی های لازم را از پذیرش مركز تصویربرداری پارس دریافت كرده و باتوجه به آمادگی ها و روز انجام به مركز مراجعه و عكس رنگی خود را انجام میدهد.

عكس های رنگی كه در مركز تصویربرداری پارس انجام میشوند شامل:

  • هیسترو
  • انما
  • باریم سوالا
  • رترو گرید
  • ای وی پی
  • وی سی یوجی
  • و…..
عكس رنگی هیسترو

هیستروسالپنگوگرافی  یا عکس رنگی رحم ، معمولا برای شناخت مشکل در زنانی که  مشکل باروری  دارند بکار می رود  . عکس رنگی رحم ،  به  پزشک این امکان را می دهد   که شکل و ساختمان  دهانه ی رحم و لوله های فالوپ و هر نوع بدشکلی رحم و ساختار تولید مثلی را ارزیابی کند.این روش همچنین میتواند برای ارزیابی سقط جنینهای  مکرر که نتیجه ی  ناهنجاریهای مادرزادی  رحم و نشان دادن وجود و شدت  این ناهنجاریها بکار رود

عكس رنگی انما

این آزمون که X-ray کولون نیز نامیده می شود، یک روند دو مرحله ای را داراست.
باریم یک پودر سفید و گچ مانند است. یک تکنسین آن را با آب مخلوط، و از طریق یک لوله کوچک به داخل رکتوم شما وارد می کند.
این مخلوط باریم لایه داخلی روده شما را پوشش می دهد و اجازه می دهد تا دکتر شما تصاویری را با وضوح خیلی بالا برای بررسی  هرگونه عوامل ایجاد کننده مشکل و بیماری تهیه نماید.

باریم سوالا

مری لوله ای است که غذا را از حلق به معده می رساند.بیشترین شکایت بیماران هنگام مراجعه گیر کردن غذا است که  ازمون باریم سوالو میتواند به تشخیص این مساله کمک شایانی نماید.از مشکلات شایع مری میتوان به آشالازی  واریس مری  و توده های بدخیم  اشاره کرد.

رتروگرید

سیستواورتروگرام یا رتروگرید نوعی روش تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس است که تصویری از مثانه و مجرای ادراری، هنگامی‌ که مثانه پر است تهیه می‌کند.ابتدا سوند (لوله ای نازک و منعطف) از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود. ماده‌ ی رنگی به ‌عنوان ماده ی حاجب از طریق این سوند به داخل مثانه تزریق می‌شود تا تصویر واضح‌تری تشکیل شود. اگر زمانی که ماده حاجب در مجرای ادرار تزریق می‌شود از اشعه ایکس استفاده شود، به آن رتروگراد یورتروگرام گفته می‌شود زیرا ماده حاجب برخلاف جریان ادرار وارد مثانه شده است.

ای وی پی

پرتونگاري یا عکسبرداري تخصصي يا رنگي از دستگاه ادراري با داروي حاجب (ماده رنگی رادیوگرافی) است که برای بررسی کليه ها  حالب ها و مثانه استفاده می شود. اين عکس از اساسي ترين روش های بررسي سيستم ادراري بوده که دستگاه ادراري رامورد بررسي قرار میدهد.اين آزمون با تزريق ماده حاجب بداخل جريان خون از طريق وريد دست و توسط آنژيوکت انجام مي گيرد. ماده حاجب از طريق خون به کليه ها مي رسد و باعث افزايش غلظت ادرار مي شود.

وی سی یو جی
این نوع تصویربرداری VCUG که به عکس رنگی مثانه هم معروف است، برای تشخیص موارد زیر ضروری است و برخلاف اعتقاد بسیاری از افراد، یک روش کمتر تهاجمی است و نیاز به آرامش شما و فرزند عزیزتان دارد:
  1. بررسی ریفلاکس ادراری
  2. پیدا کردن علت، تکرار عفونت ادراری
  3. آیا جراحی آنتی ریفلاکس مفید بوده است
  4. آیا اختلالی در مثانه و مجرای خروجی ادرار وجود دارد
  5. هیدرونفروز کلیه

سنجش تراکم استخوان یا به اختصار BMD روش متداول برای سنجش مقدار تراکم استخوان‌های بدن است. در این روش که مقدار وزن مواد معدنی استخوان رادر هر سانتی‌متر مکعب اندازه می‌گیرند یک معیار نسبی از مواد معدنی استخوان را بدست می‌دهد ولی چگالی واقعی استخوان سنجیده نمی‌شود. کاربرد بالینی آن برای اندازه‌گیری غیر مستقیم از مقدار پوکی استخوان بیمار می‌باشد .

پوکی استخوان

پوکی استخوان علت اصلی شکستگی‌های مفصل ران و لگن در خانم‌های بالای ۶۵ سال است. مرگ و میر و عوارض ناشی از این شکستگی‌ها و مخارج درمان آن‌ها از مشکلات عمده کشور هاست. تشخیص به موقع و پیشگیری از پیشرفت آن هدف عمده طب سالمندان است.

موارد استفاده

هرچند مقدار پرتو ایکس که در این روش بکار می‌رود بسیار ناچیز است، ولی انجام سنجش تراکم استخوان در اشخاص سالم توصیه نمی‌گردد. افرادی که دارای عوامل خطر (Risk Factor) برای پوکی استخوان و شکستگی ناشی از آن هستند، برای انجام این آزمایش مناسب می‌باشند. این افراد می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • خانم‌ها بالای سن ۶۵ و آقایان بالای سن ۷۰
  • افرادی که به هر علت داروهای کورتیکواستروئیدی مصرف می‌کنند.
  • افرادی که ستون مهره‌های غیرطبیعی دارند.
  • بیمارانی که داروهای پوک‌کننده استخوان مصرف می‌کنند.
  • بیماران دچار پرکاری پاراتیروئید اولیه.
  • افراد بالای سن ۵۰ در شرایط زیر:
    • درصورتیکه شکستگی قبلی داشته‌اند.
    • بیماری آرتریت روماتوئید داشته باشند.
    • والدین آن‌ها شکستگی مفصل ران داشته باشند.
    • افراد بسیار لاغر.

روش کار

هرچند روش‌های مختلفی برای سنجش تراکم استخوان وجود دارد، اما روش متداول امروزه روش غیر تهاجمی و ساده و بدون آزار Dual-energy X-ray absorptiometry یا DEXA است که در این روش ناحیه ستون فقرات کمری و لگن مورد ارزیابی قرارداده می‌شود و با معیارهای استاندارد شده سنجیده و با نمونه‌های طبیعی مقایسه می‌گردد.

دو نوع دستگاه اسکن برای سنجش تراکم استخوان وجود دارد: اسکنرهای مرکزی و اسکنرهای محیطی.
در دستگاه های اسکنر مرکزی تراکم استخوان های مرکز بدن یعنی ستون مهره و لگن بررسی شده و در دستگاه های اسکنر محیطی تراکم استخوان های محیطی تر مانند مچ دست، مچ پا و انگشتان بررسی می شود.
در اسکنر های مرکزی ابتدا بیمار بر روی تخت دستگاه به پشت دراز می کشد و از او خواسته می شود که در حین انجام تست بی حرکت باشد.
سپس دتکتور یا اسکنر Scanner دستگاه بر روی قسمتی از بدن که قصد اندازه گیری تراکم استخوان آن را دارند قرار گرفته و یک منبع اشعه ایکس پرتو را به سمت استخوان هدف می تاباند.
این استخوان معمولا ستون مهره یا مفصل ران در ناحیه لگن است. این استخوان ها محل هایی هستند که بیش از بقیه استخوان ها بر اثر پوکی استخوان دچار شکستگی می شوند.
اسکن یا سنجش تراکم استخوان حدود 10 تا 20 دقیقه طول می کشد.
اسکنر های محیطی کوچک تر و سبک تر بوده و استفاده از آنها راحت تر است.
برای انجام تست سنجش تراکم استخوان نیاز به آمادگی خاصی وجود ندارد.
در خانم های 65 ساله و بالاتر بهتر است تراکم استخوان سنجش شود

عکس OPG چیست ؟

عکس OPG به منظور تشخیص دقیق درمان به کار میرود . OPG مخفف کلمه Ortho Pantomo Gram می باشد. ریشه Ortho به عنوان ارتودنتیک به دندان باز می گردد. ریشه Pan به سیستم نمایش پانورامیک باز می گردد که با اجرای تکنیک ایجاد می شود.صفحه فوکوس OPG دارای انحنایی مطابق با انحناهای فک هاست. با OPG یک نمای کلی از موقعیت دندانها و استخوانهای فک ( مندیبل و ماگزیلا ) و سینوس های فک فوقانی و مفاصل بین فک ها و جمجمه ( مفصل تمپور و مندیبل ) به دست می آید.

OPG یک تکنیک CT تخصصی برای نمایش فک ها در ایمپلنت و تشیص درمان مناسب در بیماران است. برای گرفتن این عکس هیچ نوع آمادگی لازم نمی باشد.

سایر انواع رادیوگرافی دندان

۱- عکس پاناروما:

برای گرفتن این عکس به دستگاهی نیاز است که دور سر می‌چرخد و کل دهان، از جمله دندان‌های بالا و پایین، را در یک عکس نشان می‌دهد. از عکس OPG برای تهیه طرح درمانی ایمپلنت یا کاشت دندان، تشخیص دندان عقل نهفته، اختلال‌های فک، کیست‌ها و تومورهای استخوانی استفاده می‌شود.

2- عکس سفالومتری:

این عکس که کل سر را نشان می‌دهد در بررسی نسبت و ارتباط بین دندان‌ها با نیم رخ و فک بیمار به کار می‌آید. متخصص ارتودنسی، یعنی متخصص صاف و مرتب کردن دندان‌ها، از عکس سفالومتری برای تهیه طرح درمانی استفاده می‌کند.

مدت زمان عکس برداری

انجام عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس تنها چند دقیقه زمان برده و بدون درد خواهد بود. برخی از افراد ممکن است با گرفتن قالب پلاستیکی یا مقوایی در دهان، احساس تهوع پیدا کنند. تمرکز کردن بر روی یک موضوع دیگر مانند یک جسم بر روی دیوار و نفس کشیدن آرام و عمیق از طریق بینی به شما کمک می‌کند تا آرام باشید.

رادیوگرافی دندان بسیار ساده است! از بیمار خواسته می‌شود تا روی یونیت بنشیند یا بایستد، سپس دندانپزشک دستگاه را متناسب با موقعیت بیمار تنظیم می‌کند. بیمار چانه را روی تکیه گاه جلوی دستگاه قرار می‌دهد و اسکن شروع می‌شود. دستگاه دور سر بیمار می‌چرخد و اسکن سه بعدی از دندان‌ها گرفته می‌شود. گرفتن عکس opg دندان کاملاً بدون درد است، فقط ۹ تا ۲۰ ثانیه طول می‌کشد و عکس opg در یک چشم به هم زدن روی صفحه نمایش مشاهده می‌شود و آماده برای تفسیر است. دندانپزشک با توجه به عکس دیجیتال بهتر می‌تواند مشکلات دهان و دندان را تشخیص دهد.

در دوران بارداری

در دوران بارداری گرفتن عکس دندان تا چهار بار در هر ویزیت دندانپزشکی ایمن است، اگرچه اکثر بیماران و دندانپزشکان ترجیح می‌دهند که رادیولوژی را تا زمان زایمان به تاخیر بیاندازند. اما چنانچه شرایط اورژانسی باشد، هیچ مشکل یا نگرانی برای انجام رادیولوژی وجود ندارد و میزان اشعه دریافتی با رعایت احتیاط‌هایی مانند پیشبند سربی دولایه آن‌قدر ناچیز خواهد بود که حتی قابل اندازه گیری نیز نیست. رادیولوژی دندان معمولاً در دوران شیردهی یا تلاش برای بارداری نیز توصیه نمی‌شود.

فراموش نکنید :

میزان اشعه در هر مورد متفاوت است اما به طور کلی باید نکاتی در این زمینه رعایت شود مانند:

۱- به دلیل نزدیکی محل رادیوگرافی دندان با تیروئید و احتمال پرتوگیری تیروئید از این دستگاه توصیه می‌شود درهنگام استفاده از این دستگاه، تیروئید بیمار با شیلد یا حفاظ مخصوص پوشیده شود به ویژه در کودکان.

۲- رادیولوژی فقط باید در مواقع ضروری انجام گیرد و نباید به چکاپ معمولی و متداول تبدیل شود

۳- رادیوگرافی های قبلی خود را حفظ کنید که نیاز به تجدید عکس نباشد

۴- چنانچه باردار هستید حتما اطلاع دهید تا مراقبتهای لازم اعمال شود

۵- به محلهایی مراجعه کنید که از دستگاههای جدید استفاده میکنند

نکته : مقدار اشعه‌ای که از این رادیوگرافی‌ها به سایر نقاط بدن می‌رسد، بسیار کم است. بنابراین خطر جدی سایر اندام‌ها را تهدید نمی‌کند.