سونوگرافیSonography

مرکز تصویربرداری پزشکی پارس

سونوگرافی یک نوع دستگاه تصویربرداری است که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، اندامها و ساختارهای داخل بدن را نگاه می کنند.
متخصصان از آن برای مشاهده رگ های خونی، کلیه ها، کبد و سایر اعضای بدن استفاده می کنند. در دوران بارداری، پزشکان از این نوع تصویربرداری برای مشاهده جنین استفاده می کنند. بر خلاف اشعه ایکس، امواج این معاینه شما را به اشعه ای منعکس نمی کند و مضر نمی باشد.

در طول معیانه، شما روی یک تخت قرار می گیرید. یک تکنسین یا پزشک مخصوص دستگاهی را به نام مبدل بر روی بخشی از بدن شما حرکت می دهد. این مبدل، امواج صوتی را ارسال می کند که از بافت درون بدن شما تصویربرداری می کند.

این مبدل نیز امواجی را که پشت سر می گذارد تصویربرداری می کند و آن ها را ضبط می کند. دستگاه سونوگرافی (اولتراسوند) تصاویری از امواج صوتی ایجاد می کند.

سونوگرافی بی خطر و بدون درد است و تصاویری از داخل بدن را با استفاده از امواج صوتی تولید می کند. این تصویربرداری، شامل استفاده از یک مبدل کوچک (پروب) و ژل است که به صورت مستقیم روی پوست قرار می گیرد.
امواج صوتی با فرکانس بالا از پروب از طریق ژل به بدن منتقل می شود. معاینات سونوگرافی از پرتوی های مضر استفاده نمی کند (همانطور که در اشعه ایکس استفاده می شود)، بنابراین برای بیمار خطرناک نمی باشد.

معاینه ای که از یک مبدل استفاده می شود و در نواحی مختلف بدن مانند شکم برای تولید تصاویر صورت می گیرد.

سونوگرافی می تواند با تشخیص و ارزیابی آسیب های بدن در شرایط مختلف برای تشخیص بیماری کمک کند.

همچنین برای کمک به پزشکان از علائمی مانند:

  • درد
  • ورم
  • عفونت

این نوع تصویربرداری یک روش مفید برای بررسی بسیاری از اندام های داخلی بدن است، برخی از مواردی که از اهمیت بالاتری برخوردار هستند شامل:

  • قلب و عروق خونی، از جمله آئورت شکمی و شاخه های اصلی آن
  • کبد
  • کیسه صفرا
  • طحال
  • پانکراس
  • کلیه ها
  • مثانه (مانند تشخیص واریکوسل در مردان)
  • رحم، تخمدان ها و سونوگرافی بارداری
  • چشم ها
  • تیروئید و غدد پاراتیروئید
  • اسکروتوم (بیضه ها)
  • مغز نوزادان
  • لگن نوزادان
  • ستون فقرات در نوزادان
  • بافت نرم و پستان
  • الاستوگرافی کبد (فیبرواسکن) و سایر نواحی
  • الاستوگرافی توده های پستانی

چه کسی نتایج سونوگرافی را تفسیر می کند و چگونه می توانم آنها را دریافت کنم؟

رادیولوژیست، یک پزشک می باشد که آموزش دیده است تا برای نظارت و تفسیر نتایج ، تصاویر را تجزیه و تحلیل کرده و یک گزارش امضا شده را به پزشک شما ارسال کند. معمولا پزشک خودتان شما را از نتیجه معاینه مطلع می سازد. در برخی موارد، رادیولوژیست ممکن است در مورد نتایج با شما صحبت کند.

انواع سونوگرافی های معمولی شامل:

  • سونوگرافی تیروئید و گردن
  • سونوگرافی سینه ها
  • سونوگرافی كبد و كیسه صفرا
  • سونوگرافی شكم
  • سونوگرافی طحال
  • سونوگرافی كلیه ها و مثانه
  • سونوگرافی رحم وضمائم
  • سونوگرافی پروستات
  • سونوگرافی كشاله ران
  • سونوگرافی بیضه ها

سونوگرافی داپلر نوعی از سونوگرافی است که با استفاده از اثر داپلر تصاویری از حرکت بافت‌ها و مایعات در بدن (معمولاً خون) فراهم آورده به‌علاوه، سرعت نسبی آن‌ها را نسبت به مبدل فراصوت نیز به دست می‌آورد. در سونوگرافی داپلر با محاسبه شیفت فرکانسی ایجاد شده در اکوی دریافتی از نمونه توسط مبدل فراصوت، سرعت و جهت حرکت خون یا بافت متحرک اندازه‌گیری می‌شود. به‌طور مثال می‌توان سرعت و جهت حرکت جریان خون درون سرخرگ یا جریان خون خروجی از دریچه‌های قلب را تعیین کرد. برای به تصویر کشیدن سرعت و جهت حرکت از داپلر رنگی (Color Doppler) یا داپلر جریان رنگی (Color flow Doppler) استفاده می‌شود که در آن سرعت خون با توجه به مقیاس رنگی درنظر گرفته شده، با یک رنگ به خصوص نشان داده می‌شود. تصویر رنگی داپلر معمولاً با تصویر معمول دوبعدی و سیاه و سفید سونوگرافی (Brightness mode) ترکیب می‌شود و تصویر سونوگرافی داپلکس را ایجاد می‌کند که تصویر آناتومی محل مورد بررسی را نیز به صورت همزمان نشان می‌دهد.

سونوگرافی داپلر موج پیوسته، در یکی از ویژگی‌های امواج صوتی تغییر ایجاد می‌کند تا از جریان خون درون رگ‌های خونی اطلاعات مناسبی را به پردازشگر مخابره کند.

سونوگرافی داپلر به تشخیص مشکلات زیر کمک می‌کند:

– لخته شدن خون

– عملکرد ضعیف وریدها در رگ پا (نارسایی‌های وریدی)

– انسداد شریانی

– کاهش گردن خون به پاها (بیماری عروق محیطی)

– عروق ورم کرده (آنوریسم)

– باریک شدن عروق مانند آنچه ممکن است در گردن افراد ایجاد شود (تنگی شریان کاروتید)

تذکر: سونوگرافی داپلر یک ابزار مهم برای تشخیص انسداد رگ‌های خونی و یا کاهش سرعت جریان خون در رگ ها می‌باشد.

همان‌طور که می‌دانید کاهش سرعت جریان خون و انسداد رگ‌های خونی می‌تواند منجر به بروز سکته مغزی و یا لخته شدن خون در وریدهای پا (ترومبوز ورید عمقی) شود و یا انسداد رگ ها در ناحیه ریه، مشکلی به نام آمبولی ریه ایجاد می‌کند.

تذکر: سونوگرافی داپلر ممکن است برای بررسی جریان خون جنین نیز انجام گیرد. به همین دلیل در مادر باردار نیز این سونوگرافی انجام می گیرد.

متخصص رادیولوژی باید بسیار ماهر باشد تا در طی مدت زمان محدود، هم تست سونوگرافی داپلر را از بیمار بگیرد و هم نتایج را به بهترین شکل تفسیر کند

سونوگرافی داپلر چگونه انجام می گیرد؟

متخصص سونوگرافی داپلر، وسیله‌ای را که به اندازه یک قالب صابون است، بر روی ناحیه خاصی از بدن (ناحیه‌ای که قرار است سونوگرافی داپلر بر روی آن انجام گیرد) قرار می‌دهد.

بدون هیچ گونه عمل تهاجمی و یا وارد شدن از طریق پوست این کار صورت می گیرد. بنابراین مزیت مهم این روش، امن بودن آن است.

پس از قرار گرفتن این وسیله بر روی پوست بدن، متخصص آن را حرکت می‌دهد.

حرکت گلبول‌های خونی در رگ‌های فرد، سرعت برگشت امواج را تغییر می‌دهد و بر اساس بازگشت امواج فراصوت، دستگاه پردازشگر تصاویری را بر روی مانیتور ایجاد می‌کند که نشان دهنده جریان خون در فرد می ‌باشد.

این آزمون می‌تواند روش جایگزینی برای روش‌های تهاجمی مانند آنژیوگرافی و ونوگرافی باشد. در طی این دو روش ذکر شده، ماده رنگی به عروق خونی تزریق می‌شود تا تصاویری با اشعه X بدست آید و طبق این تصاویر مشکل فرد تشخیص داده می شود.

انواع سونوگرافی به روش داپلر:

1- سونوگرافی داپلر شریان و وریدهای اندام های تحتانی

2- سونوگرافی داپلر واریس

3- سونوگرافی داپلر اقشاء شكمی

4- سونوگرافی داپلر كلیه ها

5- سونوگرافی داپلر بیضه ها

6- سونوگرافی داپلر گردن(كاروتید)

7- سونوگرافی داپلر جنین (اكرتا)

از ابتدای بارداری تا پایان آن، معمولاً سه یا چهار سونوگرافی برای کنترل سلامت جنین و مادر انجام می‌شود. سونوگرافی‌های دوران بارداری به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ سونوگرافی‌های معمول که لازم است هر زن بارداری آنها را انجام دهد و سونوگرافی‌‌های تشخیصی و تکمیلی که در صورت لزوم درخواست انجام آن داده می‌شود. به منظور کنترل روند بارداری و رشد جنین، همچنین غربالگری نقص‌های مادرزادی جنین، بهتر است مادر باردار در طول بارداری چند سونوگرافی را انجام دهد. در این مطلب با سونوگرافی‌های معمول و سونوگرافی‌های موارد خاص در دوران بارداری آشنا شوید.در سونوگرافی اوایل هفته ششم بارداری می توان جنین را مشاهد کرد. بسیاری از  سونوگرافیست ها ترجیح می­دهند برای انجام سونوگرافی تا هفته ششم منتظر بمانند و بسیاری دیگر هفته هشتم بارداری را یعنی زمانی که رشد جنین قابل سنجش است، برای انجام سونوگرافی مناسب می­دانند.

سونوگرافی‌های معمولی بارداری

برای کنترل روند بارداری و رشد جنین، همچنین غربالگری نقصهای مادرزادی جنین، بهتر است مادر باردار در طول بارداری چند بار سونوگرافی انجام دهد. این سونوگرافیهای معمول در طول بارداری شامل موارد زیر است:

  • تشخیص ساک حاملگی

 اولین سونوگرافی در دوران بارداری با هدف تشخیص ساک حاملگی و بررسی احتمال حاملگی خارج از رحم یا حاملگی مولار انجام می‌شود. این سونوگرافی در اوایل بارداری و معمولاً دو یا سه هفته بعد از عقب افتادن عادت ماهانه انجام می‌شود. پزشک در این سونوگرافی، وضعیت شکل‌گیری ساک حاملگی، جنین و همچنین وجود ضربان قلب جنین را بررسی می‌کند.

  • سونوگرافی ترانس واژینال

سونوگرافی ترانس واژینال یک هفته زودتر از نوع سنتی سونوگرافی، قادر به تشخیص جنین یا کیسه بارداری است. سونوگرافی ترانس واژینال با وارد کردن یک پروب درون واژن و به صورت داخلی و با مثانه خالی انجام می شود. اگر سونوگرافی سنتی نتواند به دلیل کوچکی جنین آن را مشاهده کند، از سونوگرافی ترانس واژینال استفاده می شود.

  • سونوگرافی nt

 این سونوگرافی معمولاً طی هفته‌ها‌ی ۱۱ تا ۱۳ بارداری و به عنوان بخشی از غربالگری‌های سه ماهۀ اول انجام می‌شود. در سونوگرافی nt، میزان مایع پشت گردن جنین و ضخامت آن بررسی می‌شود. نتیجۀ این سونوگرافی، احتمال ابتلا به اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون و تریزومی ۱۸ را تعیین می‌کند.

  • سونوگرافی آنومالی

سونوگرافی آنومالی معمولاً در سه ماهۀ دوم بارداری و بین هفته‌های ۱۶ تا ۱۸ تجویز می‌شود. در این سونوگرافی جنین برای یافتن هر نوع نقص ساختاری و مشکلات رشد، به دقت بررسی می‌شود. متخصص سونوگرافی، اجزای بدن جنین را برای وجود هر نوع مشکل احتمالی در قلب، شکم، ستون فقرات، صورت و سایر بخش‌ها بررسی می‌کند. همچنین وضعیت جفت و محل قرارگیری آن و بند ناف مورد بررسی قرار می‌گیرد و امکان تعیین جنسیت جنین نیز امکان‌پذیر است.

  • آخرین سونوگرافی

 بعد از هفتۀ ۲۸ بارداری یک سونوگرافی دیگر برای بررسی میزان رشد جنین و وزن او به نسبت سن جنین انجام می‌شود. طول استخوان‌های دور سر، ران و دور شکم وزن جنین را تخمین می‌زنند و آن را به نسبت وزن مناسب برای هفتۀ بارداری مقایسه می‌کنند.

  • سونوگرافی داپلر اكرتا

 در هر کدام از مراحل سونوگرافی‌های معمول بارداری، اگر پزشک مشکلی در قلب یا جریان خون جنین احساس کند، برای بررسی دقیق‌تر و تشخیص مشکل، ممکن است سونوگرافی داپلر تجویز کند. پزشک می‌تواند به وسیلۀ سونوگرافی داپلر، جریان خون جنین را با دقت بررسی کند و هر نوع مشکل قلبی و عروقی را در جنین تشخیص دهد. همچنین در صورت وجود مواردی مثل دو یا چندقلویی، رشد غیرطبیعی جنین، بررسی عملکرد جفت، تولید آنتی‌بادی rh منفی در خون مادر، سابقۀ سقط جنین یا از دست دادن نوزاد در بدو تولد نیز ممکن است درخواست سونوگرافی داپلر داده شود.

  • پروفایل بیوفیزیکال

این آزمون در اواخر بارداری انجام می‌شود. در این آزمون سلامت کلی جنین و حرکات او مورد بررسی قرار می گیرد. در بارداری‌های پرخطر نظیر از دست رفتن بارداری‌های قبلی در نیمۀ دوم بارداری، وجود فشار خون بالا، دیابت، عدم رشد جنین در داخل رحم یا مواردی که زایمان به تأخیر افتاده است یا با تشخیص پزشک ممکن است سونوگرافی پروفایل بیوفیزیکال برای شما تجویز شود.